sterven

Het zal niet zomaar zijn dat het onderwerp van vandaag mij zeer geregeld bezig houd. Niet dat ik daar doorlopend aan denk maar met een zekere regelmaat houd ik me hiermee bezig. De tijd van afscheid nemen. Of, in een nog veel duidelijker zin, het tijdstip van sterven. Het sterven op de juiste tijd. Dat maakt het dan meteen weer ingewikkeld. Want wat is de juiste tijd” Niet zo makkelijke als in het verleden, toen Pontiac nog toonaangevend was. Die stelde juist dat de juiste tijd de Pontiac tijd was. Dus maak ik gebruik van het gedachtegoed van René Diekstra. Een mede babyboomer. Nog een jaar ouder misschien, maar nog steeds in staat om een partijtje mee te blazen. In dat blazersgezelschap wat straks van de toren blaast. Nog anders gezegd: in de tijd van de toren blies.
 


iGer.nl
Hoevelen sterven te laat”
In de komende jaren zal het percentage ouderen, 65 jaar en hoger, in de bevolking sterk toenemen. Het is gebruikelijk om als verklaring daarvoor te geven, dat mensen langer leven. Maar in wezen is dat maar de helft van het verhaal. De dieper liggende reden is dat de meeste mensen er voor kiezen om zo lang mogelijk te blijven leven als ze kunnen. Zelfs als hun gezondheid te wensen over laat, ze aan chronische ziektes lijden, of ze volledig afhankelijk worden van anderen, besluiten de meeste mensen toch zo lang mogelijk door te blijven leven.
De beroemde filosoof Friedrich Nietzsche, die zelf niet ouder is geworden dan 56 jaar, schijnt dat algemeen gezien een rare houding te hebben gevonden. Ven hem is de confronterende uitspraak: “Velen sterven te laat, en sommigen sterven te vroeg, en nog klinkt de leer vreemd: sterf op de juiste tijd.” Maar wat is de juiste tijd om te sterven” Is dat het moment waarop het leven, door aftakeling, ziekte of handicaps, vooral een last en nauwelijks meer een lust is” Of is dat het moment waarop de dood toeslaat” Met andere woorden, het juiste moment is het moment waarop het leven sowieso ophoudt. Of is dat het moment waarop je bereikt hebt wat je had willen bereiken en anderen, zoals kinderen, je niet meer nodig hebben. Mission completed. Het juiste moment ligt in dat geval vóór en mogelijk zelfs ver voor het begin van aftakeling. Of nog scherper, is het juiste moment het begin van de periode waarin je niet meer productief bent, in werk of anderszins”


iGer.nl 
Naarmate ik ouder word, stel ik mezelf steeds vaker die vraag: wat is het juiste moment om de deur van het leven achter me dicht te trekken” Het is bepaald geen plezierige vraag. Daarom heb ik ook regelmatig de neiging om ‘m te verdringen, te negeren. Zo van… ik ben nog gezond, geniet van het leven, en doe een aantal dingen die ik zinvol vind en een aantal andere mensen, hoop ik, ook. Dus waarom zou ik me bezighouden met iets vervelends, bedreigends zelfs, dat nog niet aan de orde is.” Maar tegelijkertijd verlang ik van mezelf niet zo laf te zijn om die vraag maar steeds uit de weg te gaan. Het denken over wanneer ik nog wel en wanneer ik niet meer wil leven almaar uit te stellen.
Heel onlangs werd ik weer eens hardhandig met de neus op het feit gedrukt dat die vraag eigenlijk, door wie wijs is, niet uitgesteld mag worden. Een van mijn vrienden kreeg een beroerte, en kort daarop nog een. Van het ene op het andere moment was hij van een gracieuze, trotse, eigenlijk nog altijd imponerende oudere man een hulpeloos wrak geworden. Iemand met wie communiceren vrijwel niet meer gaat, die niet meer thuis kan blijven, die in een verpleeghuis de rest van zijn dagen moet slijten. Een omgeving die bij niemand past, maar bij hem al helemaal niet. We hebben het er samen wel een enkele keer over gehad of we in zo’n situatie nog wel verder zouden willen leven. Hij was daar heel uitgesproken over: nee dus.
 


iGer.nl
Maar daar is het ook bij gebleven. Hij heeft nooit enige maatregel of wilsbesluit voor het geval laten vastleggen. En zelfs als, dan is het nog maar de vraag of daar gehoor aan zou worden gegeven in deze situatie. Maar nu kan hij niets meer willen, of in ieder geval heeft hij niets meer te willen. Hij zal daar, in dat tehuis, moeten wachten tot zijn kaars een keer uitgaat. Voor mij, en ik weet zeker voor hem zelf, is hij een van degenen, die te laat sterft.
Schrijft Diekstra in zijn wekelijkse column in de Alkmaarsche Courant. En het is juist dit verhaal wat zo her en der, bijna achteloos, ook regelmatig in mijn hersenpan opduikt. Niet dat ik dit onder de noemer van zwaarmoedigheid wil plaatsen, meer in de realiteit van alledag waar ik mee mag dealen. En nog verder op de achtergrond ooit die woorden: ‘ga leuke dingen doen!’
Natuurlijk is het leuk om over de Zaanse Schans te dwalen. Natuurlijk is het leuk om het enthousiasme van de cast van Famed te ondergaan. Natuurlijk is het leuk om met een stel mensen die een vergelijkbare hobby hebben, juist die hobby te kunnen delen. En gelijktijdig is het de opgaven aan eenieder om de eindigheid van het leven niet alleen onder ogen te zien, maar juist diezelfde eindigheid ter discussie te durven stellen. Maar gelijktijdig is er dat besef dat momenten die zich voordoen, juist door de beladenheid van het onderwerp, voorbij gaan. Het ene moment misschien bewust, het andere moment omdat er toch sprake is van een onjuiste gelegenheid. Het meest geschikte moment, wat zich pas achteraf voordeed. En dan doemt ook in zekere mate die metafoor op. Daar waar Nietzsche gewag van maakt. “Velen sterven te laat, en sommigen sterven te vroeg, en nog klinkt de leer vreemd: sterf op de juiste tijd.”
 


iGer.nl
Maar als ik nu stel dat het tijd is…