Joost Zwagerman R.I.P.

Hermann Hesse beschreef dit reeds in 1927 in zijn boek Der Steppenwolf: ‘ieder mens heeft de beschikking over zijn of haar eigen nooduitgang.’ En doelde hiermee dat wanneer de mens door omstandigheden gedwongen wordt om het uitzichtloze van zijn of haar bestaan onder ogen te zien, dat een einde aan zijn of haar leven te maken de mogelijkheid in zich heeft om uit dat leven te stappen. Dan volgen wat willekeurige namen: Menno ter Braak, Jan Arends, Janis Joplin, Jimmy Hendricks, Kurt Cobain, Amy Whinehouse (de club van 27), Nico Tromp, Ariane Spier, geboren Meijer en tenslotte Joost Zwagerman. Waarmee Rene Diekstra weer voldoende materiaal wordt aangeboden om daar zijn blik en daarmee ok zijn commentaar weer van een andere dimensie te gaan voorzien. Dan vergeet ik voor mijn gemak het echtpaar Drion, hoewel door deze naam naar voren te brengen gelijktijdig ook weer niet. Duel was de titel van het boekenweek geschenk uit 2010 van de hand van Zwagerman. ‘Voor zijn ogen zag hij gebeuren wat nog niet was gebeurd en op datzelfde ogenblik al gebeurd leek te zijn: zijn hand, de vuist, het canvas.’ Nu is Joost dood. Hij hief zijn hand, balde deze tot vuist en wat zich in die vuist verborgen hield, zal niemand weten. ‘Godverdomme, die hand, die vuist!’ Jelmer Verhooff keek naar het opengereten canvas en merkte dat er ergens in zijn binnenste een jongetje probeerde op te krabbelen dat om zijn mama riep. Nou goed, geen jongetje, een joch. Een grote vent. Een grote vent van negen jaar die bij het schoolzwemmen eindelijk duiken had geleerd en die aan het eind van die ene zwemles tijdens de laatste tien minuten van het ‘vrij zwemmen’ en onder het oog van al zijn klasgenoten onbevreesd de hoge duikplank besteeg, bijna zes meter hoog. Hij zou de wereld laten zien wie hij was.
Zo begint de proloog van Duel. Om dan te eindigen met een, voorspelbare, epiloog. Om vervolgens te eindigen met: ‘Nee, dit is de epiloog’ Zijn leven hier is ten einde. Zijn nooduitgang bleek zijn aangewezen weg. Zijn last in dit leven werd hem te zwaar en waar draaglast en draagkracht het evenwicht verstoren, kan het haast niet anders dan dat de vraag naar het waarom, de overwegingen en de veronderstelde eenzaamheid die hem mogelijk tot dit besluit dwongen, vergezeld zijn gegaan van de vraag hoe anders hij mogelijk met zijn leven om had kunnen gaan. Als alles… maar het loopt zoals het loopt en in dit geval liep zoals het is gaan lopen. De keuze gemaakt en die keuze dienen wij, die achterblijven, te respecteren. Dat woede, kwaadheid, teleurstelling, in de steek gelaten zijn en alles wat nabestaanden, vrienden en bekenden mogelijk aan gedachten door de kop gaan, daar heeft Joost geen last meer van. Zijn last ligt nu op andermens schouders. Wat dat betekent…”!