Het VOLK toont den volke: Dwaallicht

‘Kijk, het gaat over de verschillen. Overeenkomsten zijn er immers genoeg! Laat jouw licht over de situatie schijnen, om te dwalen is het nog te vroeg… ‘


IMG_5703
Toneelgroep HET VOLK speelt ‘Dwaallicht’ in de Vest in Alkmaar en wordt achterhaald door de actualiteit in Parijs. Een novelle van Willem Elsschot (pseudoniem van Alfons de Ridder, een Antwerpenaar) wat hij schreef aan het eind van de jaren dertig en in 1947 het licht zag. Een stuk ook dat het Volk eerder over het voetlicht heeft gebracht en nu dan toe is aan een reprise. De ondertitel Laarmans en de Ali’s doet het nodige vermoeden en ook dit vermoeden wordt, aan het einde van de voorstelling, dan ook bewaarheid. Wanneer gesproken wordt over ‘gespletenheid’ zou de gedachte kunnen ontstaan dat er een schizofreen getint stuk ‘aan den volke’ wordt vertoond, maar blijkt uiteindelijk sprake te zijn van ‘een burgerlijke, brave echtgenoot en vader met zijn gezin als vertrouwde thuishaven, anderzijds de nieuwsgierige, onbevangen en naar avontuur hunkerende zoeker die een kans ziet om even te ontsnappen aan de knellende banden van zijn bestaan.’ Waardoor Laarmans tegenover Laarmans komt te staan en de tram de richting voor een deel bepaalt. En waar in eerste instantie sprake was van een ‘genoeglijk avondje uit’, heb ik toch wel wat last van de ondertoon…


IMG_5656


IMG_5654
Maar ook daar zal ik niet de enige in zijn geweest, daar ook nog eens in bevestigd door de woorden die Laarmans als volgt naar voren brengt: ‘zo ben ik dan eindelijk de baan eens op met mensen die volkomen verschillen van de volksgenoten met wie ik gedoemd ben al mijn dagen te slijten, althans met mensen van een andere kleur, die anders lopen, anders groeten en lachen, misschien ook anders haten en beminnen, die in ieder geval van onze beroemdste medeburgers nooit hebben gehoord en voor wie onze vorsten en heiligen absoluut niet in tel zijn, dus zeer waarschijnlijk mensen naar mijn hart.’


IMG_5666
Dwaallicht, een titel die slaat op de actualiteit van dit moment. Waar ooit het boek met de titel ‘Verdwalen is menselijk’ op de markt verscheen en niet veel later Moderne Psychiatrie van Johan Cullberg het levenslicht aanschouwde, is het eerder genoemde Elsschot gelukt om de ondoorgrondelijkheid van het menselijk brein te verwoorden. Althans zo heb ik deze voorstelling beleefd. De personages die ten tonele werden gevoerd, de (on)draaglijke lichtheid van het menselijk bestaan, de karakters die werden geschetst, maar vooral het ingetogen spel. Dat twee acteurs in staat zijn om een afgeladen zaal zo te boeien, getuigt van de klasse die het VOLK reeds decennia lang aan zich weet te kluisteren. Het Volk dat ‘den volke’ een spiegel voorhoudt, de ene keer aan de hand van eigen teksten, dan andere keer door terug te grijpen opwerk van anderen. En dat het ook nu weer een samenloop van omstandigheden is geweest…


IMG_5679
Niet zien, maar kijken, niet horen maar luisteren. Beleven desnoods, hoewel ik momenteel de indruk heb dat ook dit woord aan inflatie is komen te lijden. Lijden met een lange ij. Bewust. En het zijn woorden van Roger van de Velde (schrijver van onder andere ‘De knetterende schedels’) die ik in deze context van toepassing acht: ‘het is veeleer de verademing van een redelijk woord in de beklemmende atmosfeer van een krankzinnige wereld, waar de tragiek vaak gemilderd wordt door een glimlach en op het meest onverwachte moment uiteenspat in een schaterlach.


IMG_5702
Zo heb ik de voorstelling ervaren, maar of ik hiermee ook de ‘gevoelens van het volk vertolk…”!’