Een provinciaal(tje)



IMG_5130
Het klassieke psychiatrische ziekenhuis zoals dat rond 1900 zijn definitieve vorm kreeg, raakte in 1965 door een combinatie van factoren in een tumultueus proces van verandering. Dat proces, onder meer op gang gebracht door een kritische bezinning op de sociale functie en structuur van de inrichting, viel uiteen in twee fases. In de eerste die het tijdvak van 1968 tot het begin van de jaren tachtig besloeg, werd het psychiatrisch ziekenhuis intern ingrijpend gereorganiseerd, met de verbetering van de kwaliteit van de behandeling als doel. Het verloor daarmee een aantal wezenlijke kenmerken van de klassieke inrichting. In de tweede fase die in Santpoort in 1984 een aanvang nam, werd doelbewust het concept van het psychiatrisch ziekenhuis ter zijde geschoven en vervangen door het beginsel van kleine, verspreide voorzieningen in de stad, werkend vanuit een meer ambulante benadering. Essentieel voor de eerste fase was het feit dat men vasthield aan het idee dat opvang en behandeling van (ernstig) psychiatrische problematiek plaats diende te vinden binnen een intramurale voorziening. Het eigen milieu was niet de plaats waar de patient zou kunnen herstellen. De hervormers van de jaren zeventig maanden dat de nadelen die aan het oude systeem kleefden, ondervangen konden worden door een fundamentele wijziging van de sociale structuur van het ziekenhuis. Een verschijnsel als hospitalisatie zou daardoor voorkomen kunnen worden. Een wezenlijke stap daartoe betrof de verandering van de oude verdeling van macht en gezag. Binnen de democratische therapeutische gemeenschap kreeg de voorheen onmondige patient meer zeggenschap. Ook de oprichting van patientenraden en de komst van de patientenvertrouwenspersoon verminderden de voorheen afhankelijke en machteloze positie van de patient enigszins. De psychiater kwam van zijn voetstuk en deelde voortaan binnen behandelteams zijn verantwoordelijkheid met verpleegkundigen en met eenaantal nieuwe disciplines, zoals de psychologen en activiteiten-, bewegings- en creatief therapeuten. De hierarchie van weleer maakte plaats voor een meer egalitaire organisatie, waarbinnen de medewerkers participeerden in de beleidsvorming.
Uit: Gesticht in de Duinen, redactie Joost Vijselaar, blz.272 e.v.


IMG_5123


IMG_5140


IMG_5135
En dan dwaal ik over dat terrein. Dan andere Gesticht in de Duinen: Duin & Bosch, het tegenwoordige Dijk & Duin. Onherkenbaar. Gebouwen die zijn verdwenen, vlaktes daarvoor in de plaats. De jaren zestig, toen Medemblik gesloten werd en de paviljoens Westlinge, Koningsduin en de Kaap werden gebruikt om de bevolking van dat derde Provinciale Ziekenhuis te gaan herbergen. Er opeens een overvloed aan mannelijke patienten plaatsvond. Clienten dan wel Zorgvragers. Of onder welk ander stigma zij tegenwoordig door het leven gaan. DeClinghe verdwenen, de toneelzaal idem en van Dansende Duinen kan geen sprake meer zijn. Schellingkbosch plat, verdwenen onder een grastapijt, zo ook geen Hoograde meer, en de heer van Putten…”! Hij vroeg mij ‘s ochtends vroeg ‘wat doe jij hier”!’ Want hij kende mij van het lescentrum en was hogelijk verbaasd dat ik op zijn afdeling was. Ik vertelde hem dat ik nachtdiensten draaide om op die manier nog enig contact met de werkvloer te houden…
De keuken. Het huidige theehuis, ondergedompeld in de naam ‘De Oude Keuken’, waarbij het biologische tegenwoordig een belangrijke rol speelt, de kookketels zijn verdwenen en de gamellen waarschijnlijk een nieuw leven hebben gekregen bij de Hoogovens. Tata steel. Mijn verleden voor een belangrijk deel verdwenen. En het is weer die samenloop die mij in contact bracht met Ina. Die ook weer eens met grote verbazing op het voormalige landgoed te vinden was. Met nieuwe gebouwen: opname afdeling en een gebouw ter grootte van Breehorn. Geriatrie, mensen die mogelijk de weg kwijt raken. Of onderweg de weg zijn kwijtgeraakt. Dwaalgeesten uit mijn verleden. Dwaalgeesten die op termijn… Allerzielen en Allerheiligen. Et zal er niets mee te maken hebben, hooguit een iets!


IMG_5126

Bijvoorbeeld deze huidige bewoners!